[Bản biên soạn — tổng hợp từ nguồn công khai của Bộ Y tế/WHO, đang chờ Hội đồng chuyên môn BacSi1.com thẩm định lần cuối. Không thay thế chẩn đoán của bác sĩ.]
Sốt là cách cơ thể chống lại nhiễm trùng, không phải bệnh. Mục tiêu của hạ sốt KHÔNG phải là đưa nhiệt độ về 37°C, mà là làm trẻ dễ chịu hơn để ăn, uống và ngủ được. Một đứa trẻ sốt 39°C nhưng vẫn chơi, vẫn uống nước ít đáng lo hơn một đứa trẻ sốt 38,5°C nhưng li bì, không uống được gì.
Đo nhiệt độ đúng
Sốt được định nghĩa là nhiệt độ từ 38°C trở lên (đo hậu môn hoặc tai); đo nách thường thấp hơn khoảng 0,5°C. Ở trẻ nhỏ, đo nách bằng nhiệt kế điện tử là đủ cho việc theo dõi tại nhà. Không dùng nhiệt kế thủy ngân (nguy cơ vỡ, nhiễm độc). Ghi lại giờ đo và nhiệt độ để có bức tranh diễn tiến — đây là thông tin bác sĩ sẽ hỏi.
Liều paracetamol theo cân nặng (không theo tuổi)
Đây là điểm sai lầm phổ biến nhất: liều thuốc cho trẻ tính theo CÂN NẶNG, không theo tuổi. Hai đứa trẻ cùng 2 tuổi có thể chênh nhau 4–5 kg.
Paracetamol: 10–15 mg cho mỗi kg cân nặng, mỗi lần. Ví dụ trẻ 10 kg: 100–150 mg mỗi lần.
Khoảng cách giữa hai lần: tối thiểu 4–6 giờ. Không quá 4 lần trong 24 giờ.
Không vượt quá 60 mg/kg trong 24 giờ.
Ibuprofen (chỉ dùng cho trẻ trên 6 tháng, KHÔNG dùng khi nghi sốt xuất huyết, không dùng khi trẻ đang nôn nhiều/mất nước/bệnh thận): 5–10 mg/kg mỗi lần, cách 6–8 giờ.
Luôn dùng dụng cụ đong kèm theo thuốc (xi-lanh, cốc chia vạch), KHÔNG dùng thìa ăn cơm — sai số có thể tới 2 lần. Kiểm tra nồng độ ghi trên chai siro (ví dụ 120 mg/5 ml so với 250 mg/5 ml) trước mỗi lần pha; đổi chai mới mà giữ nguyên cách đong cũ là một tai nạn hay gặp.
Cảnh báo quá liều: paracetamol có mặt trong rất nhiều thuốc cảm cúm phối hợp. Nếu đang cho con uống một loại thuốc cảm, hãy đọc thành phần trước khi cho thêm thuốc hạ sốt — cộng dồn dễ vượt ngưỡng an toàn và gây tổn thương gan.
Chăm sóc tại nhà
Bù nước là việc quan trọng nhất: sữa, nước, oresol, nước cháo loãng — cho uống ít một, nhiều lần.
Mặc quần áo mỏng, thoáng; phòng thoáng khí. Không ủ ấm, không đắp chăn dày khi trẻ đang sốt.
Lau người bằng nước ẤM (không phải nước lạnh, không phải cồn, không phải nước đá). Nước lạnh và cồn gây co mạch, run và có thể làm thân nhiệt tăng thêm; cồn còn hấp thu qua da gây ngộ độc.
Cho trẻ nghỉ ngơi; không ép ăn nhưng phải ép uống.
Tuyệt đối KHÔNG: dùng aspirin cho trẻ (nguy cơ hội chứng Reye — tổn thương gan và não); tự cho trẻ uống kháng sinh khi chưa có chỉ định (sốt do virus chiếm phần lớn, kháng sinh vô ích); cạo gió, cắt lể, đắp lá lên người trẻ; dùng miếng dán hạ sốt thay cho thuốc và bù nước (miếng dán chỉ tạo cảm giác mát tại chỗ).
ĐI VIỆN NGAY khi có bất kỳ dấu hiệu nào sau đây
Trẻ DƯỚI 3 THÁNG TUỔI sốt từ 38°C trở lên — luôn là cấp cứu, đi viện ngay, không tự dùng thuốc ở nhà.
Li bì, khó đánh thức, lơ mơ, không nhận ra người thân.
Co giật.
Thở nhanh, thở rút lõm ngực, tím môi, tím đầu chi.
Nôn tất cả mọi thứ, không uống được gì, dấu hiệu mất nước (khóc không nước mắt, tiểu rất ít, môi khô, mắt trũng).
Xuất hiện ban xuất huyết dưới da (chấm đỏ ấn không mất màu), cứng gáy.
Sốt kéo dài trên 3 ngày không giảm, hoặc hết sốt rồi sốt lại kèm mệt hơn.
Trẻ đau bụng dữ dội, chảy máu cam/chân răng — nghi sốt xuất huyết, đi khám ngay và KHÔNG dùng ibuprofen/aspirin.
Co giật do sốt cao ở trẻ nhỏ thường lành tính nhưng luôn khiến cha mẹ hoảng loạn. Xử trí: đặt trẻ nằm nghiêng nơi an toàn, nới quần áo, KHÔNG cho bất cứ thứ gì vào miệng, KHÔNG giữ chặt tay chân, ghi giờ bắt đầu — rồi đưa đi viện. Nếu cơn kéo dài trên 5 phút, gọi 115.
📥 Sổ tay hạ sốt an toàn cho trẻ — bảng liều paracetamol theo cân nặng in khổ lớn để dán tủ lạnh — có ở cuối bài.